صفحه اصلی » مقاله

اولين فراگيري جهاني يك بيماري پس از 40 سال: پيش بيني مرگ 105 تا 245 هزار ايراني

 خطر واقعاً جدي است: همه چيز درباره آنفلوانزاي خوكي/ چگونه مبتلا نشويم؟

بر اساس گزارش نهادهاي ملي و بين المللي در زمينه بهداشت و سلامت، سالانه افراد بسيار زيادي بر اثر انواع بيماريها جان خود را از دست مي دهند كه در اين ميان بيماريهاي قلبي و گوارشي و حوادث مختلف در صدر آن قرار دارند. بيماريهايي نيز وجود دارند كه علي رغم مسري بودن، به علت اينكه براي جان انسانها كمتر خطرناك هستند به همان نسبت كمتر در معرض توجه جدي قرار داشته اند كه بيماري آنفلوانزا يكي از آنهاست.

 اما در مورد انواع خاصي از آنفلوانزاها مانند نوع خوكي كه اخيرا به اندازه گستره حيات، گسترش يافته است اوضاع متفاوت است. ميكروب ها و ويروس هاس بيماري زا در انسان به علت تغييرات و جهش هاي ژنتيكي در طول زمان در مقابل داروهاي موجود مقاوم شده و حتي ممكن است يك بيماري جديد ايجاد شود. برخي از بيماريها بين انسان و حيوان مشترك هستند و از هركدام به طرف مقابل سرايت مي كنند؛ اين گونه بيماريها به علت مسري بودن و در تماس بودن انسان و حيوان به مراتب خطرناك تر هستند.

 متاسفانه بيماري آنفلوانزا از نوع خوكي داراي تمام شاخصه هاي يك بيماري مسري و خطرناك است كه علي رغم تلاشهاي مجدانه مققان پزشكي هنوز داروي موثري براي پيشگيري يا درمان قطعي آن وجود ندارد. (البته اين موضوع صرفا به انفلوانزاي خوكي مربوط نيست بلكه در مورد تمام انواع آنفلوانزاها صدق مي كند) بنابراين آنفلوانزا از حالت يك بيماري معمولي با درجه خطر پايين به يك بيماري كشنده و عالمگير تبديل شده و نگراني جدي تمامي مردم، دولتها و نهادهاي ملي و بين المللي در زمينه بهداشت و سلامت را موجب شده است و در ماههاي اخير به يك بحران جهاني تبديل شده است.

بنابراين بررسي خاستگاه، انواعَ، علائم، روشهاي پيشگيري و درمان، جنبه هاي سرايت و آمار مرگ ومير مربوط به آن در ايران و جهان بسيار حايز اهميت است كه به آن مي پردازيم.

1- تعريف و انواع

   آنفلوانزاى خوكي (  Swine flu) يك بيمارى تنفسى خوك‌ها است كه توسط ويروس آنفلوانزاى نوع H۱N۱  ايجاد مي شود .اين نوع آنفلوآنزا معمولا در  خوك‌ها بروز مي كند . ويروس‌هاى آنفولانزاى خوكي حد بالايي از آلودگي و بيمارى را سبب مي شوند البته آمار مرگ و مير ناشي از آن در ميان خوك ها معمولا كم است و كشندگي زيادي ندارد . آنفلوآنزاي خوكي  معمولا به انسان منتقل نمي شود، هرچند گاهي در موارد نادر اين ويروس به انسان، به خصوص افرادي كه با خوك ها در تماس نزديك بودند سرايت مي كرد. موارد نادري از انتقال اين ويروس از انسان به انسان نيز ثبت شده بود.

 ويروس‌هاى انفولانزاي خوكي ميزبان اصلي شان خوك است اما مي توانند مرغ ها و حتي انسانها را آلوده كنند. ويروس‌هاى آنفولانزاى خوكي دائماً تغيير شكل مي دهند. البته خوك‌ها به وسيله آنفلوانزاى مرغى هم مي توانند آلوده شوند گرچه به اندازه نوع خوكي در اين حيوانات مهاجم نيست. ويروس‌هاى آنفلوانزا وقتى از خوك آلوده خوك ديگري را آلوده مي كند مي تواند تغيير شكل داده و نوع رفتارش نيز تغيير  مى كند  ، ويروس‌ها مي توانند دوباره جور شوند ( يعنى ژن‌ها را با هم عوض مى كنند) و  توانايي ويروس ها و همچنين ميزباني خوك براي هر سه نوع آنفلوآنزاي خوكي مرغي و انساني اين خطر را ايجاد مي كند كه ويروس‌هاى جديد كه مخلوط انواع خوك ، انسان و نوع ويروس‌هاى آنفلوانزاى مرغى مي باشند پديدار بشوند. با تغييرات در طى سالها انواع متفاوت ويروس‌هاى آنفولانزاى خوك پديدار شده‌اند.

  
اما چه چيزي ويروس كنوني را تبديل به ويروسي خطرناك كرده است؟ ويروس خوكي نيز مانند تمام ويروس هاي ديگر خود را تغيير مي دهد. اگر خوك هاي مبتلا به آنفلوانزاي خوكي همزمان به آنفلوانزاي انساني يا پرندگان نيز مبتلا باشند، اين ويروس ها مي توانند در بدن حيوان ژن هاي خود را تعويض كنند. بدين ترتيب نوعي جديد از ويروس به وجود مي آيد كه هم ژن هاي انسان و هم ژن هاي حيوان را در خود دارد. اين همان اتفاقي است كه ظاهرا در مورد ويروس كنوني افتاده است.  گونه هاي “A H1N1 ويروس آنفلوانزا براي نخستين بار در سال 1930 ميلادي قرنطينه شدند.

2- خاستگاه و تاريخچه

 نخستين ساعات روز شنبه (5 ارديبهشت) بود كه واژه “آنفلوانزاي خوكي” به رسانه ها راه پيدا كرد، واژه اي كه در روزهاي اخير تبديل به سرخط اصلي اخبار شده است. ابتلا به آنفلوانزاي خوكي در روزهاي گذشته، براي نخستين بار در مكزيك مشاهده شد و پس از آن نيز در ايالت هاي جنوبي ايالات متحده، مواردي مشابه گزارش شد. تعداد كشته شدگان و مبتلايان اين بيماري در مكزيك در فاصله كوتاهي به هزاران نفر رسيد و بانك جهاني براي مقابله با اين بيماري، 225 ميليون دلار در اختيار دولت مكزيك قرار داد.

 اولين بار در جهان، بيماري آنفلوانزاي خوكي در سال ۱۹۱۸ و ۱۹۱۹ گزارش شد كه دنيا درگير جنگ جهاني اول بود. موارد مشكوك در ابتدا در اسپانيا ديده شدند، اما سپس آمريكا نيز به ويروس اين بيماري آلوده شد و در نتيجه ۵۰۰ نفر قرباني آن شدند.

احتمالاً بهترين نمونه كشف شده از آنفلوآنزاي خوكي يك اپيدمي آنفولانزاى خوكي در  ميان سربازها در سنگر ديكس نيوجرسى در  سال ۱۹۷۶ ميلادي است . براى تاييد اين بيماري در آن سال ۴ نمونه عكس سينه با استفاده از  اشعه ايكس وجود دارد كه ابتلا به  سينه‌ پهلو را در حداقل ۴ سرباز تاييد مي كند و يك مورد مرگ نيز در آن زمان ثبت شده است . طبق مدارك همه اين بيماران سابقاً سالم بوده اند . ويروس بيماري در يك محيط كارآموزى باعث آلودگي يك سرباز گشته بود و به نظر مي رسد با پخش مجدود در بين سربازان انتشار يافته و پس از يك ماه بيماري ناپديد گشت .

منبع ويروس، زمان دقيق بروز آن در سربازها ي مستقر در سنگر ديكس و علت انتشار محدود آن و همچنين ناپديد شن بيماري همچنان ناشناس مانده است . آنفلوآنزاي سنگر ديكس به دليل وجود يك ويروس جانورى در جمعيت انساني متراكم در داخل سنگرها انتشار يافته و ممكن است تماس كامل با حيوانات آلوده در مكان شلوغ سنگر در فصل زمستان پيش آمده باشد . عامل ويروس مسبب اين بيماري در سنگر ديكس آنفلوانزاى خوكي  (H۱N۱)  ناميده ‌شده بود.

 يك بروز آلودگى آنفولانزاى خوك در خوك‌ها در ويسكانسين در ۱۹۸۸  ميلادي مشاهده شد كه منجر به چندين آلودگى انسانها  شد ، اگرچه اين حالت منتج به اپيدمي آنفلوآنزاي خوكي نشد .

 در سپتامبر ۱۹۸۸، نيز يك زن حامله  ۳۲ ساله به دليل سينه ‌پهلو بسترى شده بود و پس از ۸ روز مرد ؛ يك ويروس انفلوانزاى خوكي كشف ‌شده بود .  در شرح حال او شروع بيماري از چهار روز پيش ذكر شده بود ، بيمار به يك نمايشگاه فستيوال خوك در شهر خود رفته بود و با خوك ها تماس نزديك داشت.

در گذشته، (CDC) گزارشاتي از احتمال آلودگى انسان به ويروس آنفلوانزا خوك را طي دو سال دريافت كرد اما از دسامبر ۲۰۰۵، تا فوريه ۲۰۰۹، ۱۲ مورد آلودگى انسان به نوع مهاجم  به انسان آنفلوانزا آنفلوآنزاي خوكي با گزارش‌ شد.

 دكتر پيتر كوان، استاد همه گير شناسي و بهداشت عمومي در كالج دام پزشكي دانشگاه ايالتي كاروليناي شمالي معتقد است: " H1N1 كه به نام آنفولانزاي اسپانيايي نيز شناخته مي شود، به خاطر شيوع يك ويروس متفاوت كه در سال 1918 پديدار شد و باعث از بين رفتن تعداد قابل توجهي از خوك ها و انسان ها گرديد، در آغاز "آنفولانزاي خوكي" ناميده شد.

احتمال داده مي شود كه منشاء ويروس H1N1 سال 1918 يك پرنده وحشي بوده باشد ولي منشاء قطعي آن ناشناخته مانده است." آنفولانزاي اسپانيايي تا 50 ميليون نفر را در سراسر جهان به هلاكت رساند، كه نزديك به نيمي از آنها جوانان بالغ و سالم بودند.  

3- ويژگي ها

خوكها ممكن است به صورت همزمان با چند نوع ويروس متعلق به اين زنجيره شامل انواع انساني و نوع پرندگان آلوده شوند. اين حضور همزمان چند نوع ويروس امكان تبادل قطعات ژني بين ويروس ها را فراهم مي كند و منجر به پيدايش نوع جديدي از ويروس مي گردد. خطر اصلي اين ويروس نو پديد، آشنا نبودن سيستم ايمني بدن موجود زنده با عامل بيماريزاست كه ميتواند عوارض وخيمي ايجاد كند. اين عوارض از يك سو عبارت است از گسترش سريع و بي رويه بيماري و از سوي ديگرشدت بيماريزايي و مرگ و مير وسيع آن است.

 ابتلاي انسان به آنفلوآنزاي خوكي معمولاً به صورت تك گير ونحوه انتقال آن تصادفي واز حيوان به انسان مي باشد، اما افزون بر مشاهدات آزمايشگاهي، شواهد تاريخي كه از شيوع گسترده و دنياگير بيماري در سال 1918 وپس از آن دردهه 70 ميلادي وجود دارد نشانگر احتمال قوي انتقال بيماري از انسان به انسان است.

از آنجا كه علائم بيماري و الگوي ابتلا فصلي آن به ساير عفونت هاي حاد تنفسي شباهت بسيار دارد، به جز در مواردي نظير مورد اخيركه تبديل به خطري بالقوه از منظر بهداشت عمومي مي شود، ناشناخته باقي مي ماند.
علائم بيماري به طورمعمول، سردرد، سرفه، سرگيجه، تهوع واستفراغ مي باشد.

ويروس آنفلوآنزاي خوكي در برابر حرارت ناپايدار است و در دماي 70 درجه سانتي گراد از بين مي رود. اين موضوع به خوبي نشان مي دهد كه چنانچه تهيه و فرآوري مواد غذايي تهيه شده از گوشت خوك مطابق راهنماي عمل استاندارد و جهاني آن باشد، موجب انتقال بيماري نخواهد بود و سرايت بيماري در همه حال از طريق قطرات تنفسي است.

خطر همه گيري جهاني تنها در صورتي شدت مي يابد كه جهش قطعات ژني ويروسها منجر به توانايي ويروس در انتقال بلاواسطه انساني در ارتباطات روزمره معمولي شود، و اگر چنين شود پيش بيني آينده سلامتي و بهداشت در جهان سخت يا دقيقتر بگوييم ناگوار خواهد بود.

البته در ترسيم چنين آينده اي مسلماً عوامل باز دارنده بسياري نقش دارند. ويروس هايي كه سبب بيماري در مناطقي از مكزيك و ايالات متحده شده اند، از نظر ژنتيكي پيدايش متشابهي دارند. اين يك گونه حيواني ويروس H1N1 است و توان بالقوۀ همه گير شدن را در خود دارد، زيرا به  انسان ها سرايت مي كند.

4- علايم و نشانه ها

 نشانه‌هاى قابل‌انتظار آنفولانزاى خوكي در انسان ها مانند نشانه‌هاى آنفلوانزاى فصلى انسان است.  حمله ناگهانى تب، بي حالي، در خود فرورفتن،  بى اشتهايى و سرفه كردن . همچنين تعدادي از افراد آلوده با آنفولانزاى خوكي دچار سردرد، سرماخوردگي، گلودرد، كوفتگي و درد مفصل، عطسه‌، ناراحتي تنفسي، سرخ شدن يا التهاب و آبريزش از بيني مي گردند  . در مواردي نيز تهوع، و استفراغ و اسهال نيز گزارش شده است .


5- راههاي انتقال و شيوع

آنفلوآنزاي خوكي از دهان و بيني منتقل مي شود و يك بيماري مجاري تنفسي است با اين وجود دانشمندان هنوز نمي دانند كه گونه تازه H1N1 كه در مكزيك پيدا شد، چگونه به انسان انتقال يافت.

 ويروس‌هاى آنفلوانزا خوكي مي تواند به طور مستقيم از خوك‌ها به انسانها سرايت كند . آلودگى انسان با ويروس‌هاى انفلوانزاي خوك‌ها در هنگامي كه انسانها در كنار خوكها قرار مي گيرند اتفاق مي افتد از قبيل كار در انبارهاى خوكها و در  كشتارگاه دام ها و يا مراكز نگهداري و پرورش خوك ها .

 همچنين انتقال انسان  به انسان آنفولانزاى خوك مى تواند اتفاق بيفتد . اين به همان طريق آنفلوانزاى فصلى انسان ها اتفاق مي افتد و انتقال انسان به انسان اساساً رو در رو و به وسيله سرفه كردن يا عطسه انسانها ي آلوده با ويروس آنفلوانزا اتفاق مي افتد .
مردم با دست زدن به چيزهايي كه  با ويروس‌هاى انفلوانزا خوكي آلوده است و سپس دست زدن به دهانشان ممكن است آلوده بشوند .

محققان هنوز اطلاعات كاملي را از نحوه انتقال ويروس آنفلوآنزاي خوكي به دست نياورده اند. سازمان بهداشت جهاني به تازگي برآورد خود مبني بر سهولت انتقال اين ويروس ميان انسان ها منتشر كرده است. اگر با كسي در تماس هستيد كه سرماخوردگي دارد، با او دست ندهيد و روبوسي نكنيد. ويروس آنفلوآنزا در اماكن عمومي وجود دارد و تماس با سطوحي مانند دستگيره اتوبوس و صفحه كليد كامپيوتر به راحتي شما را آلوده مي كند. اگر دستان خود را به دستگيره در يا اتوبوس زده ايد، آن را به دهان و بيني خود نزنيد.

 دانشمندان هنوز نمي‌دانند كه ويروس اين بيماري در صورت تماس زياد و طولاني مدت از بيمار به افراد سالم انتقال مي‌يابد يا اينكه حتي كوچكترين تماس مي‌تواند باعث انتقال ويروس شود. ويروسهاي آنفلوآنزا مي‌توانند تا چندين ساعت روي سطوح باقي بمانند و از دست و صورت بيماران منتقل شوند. طريقه شيوع اين بيماري به هر صورت كه باشد نتيجه اين است كه در حال حاضر بسياري از كشورهاي دنيا را در بر گرفته و انتظار مي رود تمامي كشورها را در بر بگيرد.

 فراگيري گسترده اين ويروس در سطح جهاني نيز از خطرهاي ديگري است كه در مورد آن هشدار داده شده و سازمان بهداشت جهاني وارد شدن آن به مرحله شش يا شيوع جهاني را تاييد كرده است.

 ويروس يادشده مي تواند از راه مسافران به ديگر كشورها نيز منتقل شود. مارگارت چان، رئيس سازمان بهداشت جهاني گفته بود كه مشاهده بيماري خود مي تواند خطر بالقوه اي براي انتشار جهاني آن باشد. اين احتمال قوي است كه بسياري از مردم در برابر نوع جديد ويروس ايمن نباشند.

 بر اساس اعلام مركز پيشگيري از بيماري هاي واگير ايالات متحده، آنفلوانزاي خوكي از راه مواد غذايي منتقل نمي شود.

6- راههاي تشخيص

 براى تشخيص دادن انفولانزاي خوكي يك آلودگى ، عموماً نمونه تنفسى احتياج است نمونه ها در ۴ تا ۵ روز اول بيمارى بايد جمع گردد (يك شخص وقتى آلوده است ويروس را به احتمال زياد به اطراف پراكنده مي كند ). با اين وجود، تعداي از اشخاص آلوده ، مخصوصاً بچه‌ها، ويروس را براى ۱۰ روز و يا بيشتر ممكن است انتقال دهند .

7- راههاي پيشگيري

 ويروس‌هاى H۱N۱ آنفولانزاى خوك بسيار متفاوت با ويروس‌هاى ۱N۱H انسان است ، بنابراين، واكسن‌هاي مورد استفاده براى انفلوانزاى فصلى انسان براى جلوگيري از ابتلا به ويروس‌هاى H۱N۱ آنفولانزاى خوكي نه در بدن خوك و نه در بدن انسان ايمني ايجاد نمي كند. بنابراين تا زمان تهيه وتكسن اين نوع آنفلوانزا صرفا مي توان به توصيه هاي پزشكي و سازمانهاي بهداشتي عمل كرد.

 پزشكان در پاسخ به اين سوال كه هر فرد چطور مي‌تواند از خود و خانواده‌اش در برابر اين بيماري مراقبت كند، اظهار مي دارند: در حال حاضر بايد احتياط‌هاي معمول براي آنفلوآنزا را انجام داد كه شامل پوشاندن جلوي دهان و بيني به هنگام عطسه و سرفه كردن با يك دستمال كاغذي كه بايد پس از مصرف حتما دور انداخته شود و مخصوصا از عطسه كردن در كف دست بايد خودداري شود. دستهايتان را بايد مرتب بشوئيد و در صورت نبودن آب و صابون از ژل پاك كننده استفاده شود. اگر هم بيمار شده‌ايد در خانه بمانيد.

  همان طور كه هوشياري در برابر آلودگي براي پيشگيري از ابتلاي شما و خانواده تان به بيماري ضروري است، در صورتي كه خود مشكوك به ابتلا به آنفلوآنزا هستيد، حتما هنگام عطسه و سرفه جلوي دهان و بيني خود را بگيريد. اگر دستمال به همراه نداريد، هنگام عطسه يا سرفه قسمت داخلي آرنج خود را در برابر دهان و بيني بگيريد تا دستانتان آلوده نشوند. احتياط هاي معمول را به كار بنديد. آنفلوآنزاي خوكي مانند هر نوع سرماخوردگي ديگر از راه تماس سرفه و عطسه منتقل مي شود. دست هاي خود را به طور مرتب بشوييد. اگر آب و صابون در دسترس نيست، مي توانيد از ژل هاي تميزكننده دست استفاده كنيد.

  در مورد استفاده از ماسك براي پيشگيري از ابتلا و جلوگيري از شيوع اين بيماري ‌مركز كنترل و پيشگيري امراض آمريكا معتقد است شواهد علمي كافي وجود ندارد كه تاييد كند كه ماسك واقعا در خارج از تاسيسات مراقبت‌هاي بهداشتي كاربرد دارد.

  در اين قسمت نيز چند توصيه جدي به همراه موارد عملي براي جلوگيري از بيماري خطرناك آنفلوانزاي خوكي آمده است:

1- دستهاي خود را مرتباً بشوييد: ذرات و قطرات كوچك ناشي از سرفه و عطسه بيماري را منتقل مي كنند. اين ذرات به دستهاي ما منتقل مي شوند و بعد هر چيزي را كه ما لمس كنيم آلوده كننده مي شود.

راه صحيح دست شستن : به غير از پشت و روي دستها و انگشتان ، زير ناخنها ، بين انگشتان و دور مچها را به مدت كافي با آب گرم يا داغ كف مالي كنيد و بعد خوب بشوييد. دستهاي خود را نه تنها قبل از غذا خوردن و بعد از دستشويي رفتن بلكه بعد از استفاده كردن از حوله يا پوشاندن دهان بعد از سرفه يا عطسه بشوييد.درست است تعداد دفعات خيلي زياد مي شود درست مثل تعداد دفعاتي كه اگر شما در اورژانش يا اتاق عمل مشغول به كارمي بوديد اين كار را انجام مي داديد.

2- وقتي عطسه يا سرفه مي كنيد دهان خود را بپوشانيد :اگر دستمال نداريد از شانه يا گودي آرنج خود استفاده كنيد.اگر اين ذرات به لباس يا يقه شما منتقل شوند خيلي بهتر است از اينكه در هوا و بين افراد ديگر انتشار يابند.بعد دستهاي خود را بشوييد. در ضمن اجسام صاف مثل سكه بيشتر از اجسام زبر و منفذدار مثل كاغذ ويروس را منتقل مي كنند.

3- در خانه بمانيد: اگر بيمار هستيد در خانه بمانيد و هميشه دستهاي خود را بشوييد تا ديگران را آلوده نكنيد.

4- صورت خود را لمس نكنيد: دستهاي خود را از غشاهاي مخاطي ( چشم- دهان - بيني ) دور نگه داريد چون ويروس از اين راه ها وارد بدن مي شود.

5- از افراد بيمار دوري كنيد.

6-  توصيه هاي سازمان جهاني بهداشت درصورت ابتلا به بيماري: درخانه بمانيد، استراحت بسيار، مصرف مايعات فراوان، پوشاندن دهان و بيني خصوصأ هنگام سرفه و عطسه، شستشوي مرتب دستها با آب و صابون، آگاه كردن افراد خانواده و فاميل از بيماري خود، مراجعه به پزشك در صورت شدت گرفتن علائم ؛ نظير تنگي نفس، ضعف و خستگي شديد، سردرد و سرگيجه شديد، استفراغ و تهوع غير قابل كنترل.

8- راههاي درمان

 واكسن‌هاي مختلفي در دسترس است كه خوك‌ها را در مقابل آنفلوانزاى خوكي ايمن مي كند .اما در حال حاضر هيچ واكسني كه بتواند براي انسانها در مقابل آنفلوآنزاي خوكي ايمني ايجاد كند در دسترس نيست .
 واكسن آنفلوانزاى فصلى ممكن است بر ضد H۳N۲ خوكي كمك كننده باشد ولي مطمئنا به ايمني و پيشگيري از آنفلوآنزاي خوكي نوع H۱N۱  كمك نخواهد كرد .

 چهار دارو ضد ويروس متفاوت وجود دارد كه براى استفاده در ايالات متحده براى معالجه آنفلوانزا پروانه‌دار هستند:  آمانتادين، amantadine, rimantadine, oseltamivir and zanamivir .  تا زمانيكه ويروس ها به اين چهار دارو حساس بوده اند مي شد از هر چهار دارو استفاده كرد ، اما  ويروس‌هاى آنفلوانزاى خوكي كه جديدا از  انسانها جدا كردند به آمانتادين و ريمانتادين مقاوم هستند . حالا اداره سلامت ايالات متحده ، CDC استفاده از” oseltamivir  “  و   “  zanamivir  ”    را  براي معالجه و يا پيشگيري از آنفلوآنزاي خوكي پيشنهاد مي كند . بر اساس اعلام “CDC”، دو داروي “Tamiflu” و “Relenza” كه داروهاي رايج براي مقابله با آنفلوانزا هستند، براي مقابله با تمام گونه هاي كنوني آنفلوانزاي خوكي نيز مؤثرند.

      داروهايي كه در سال هاي گذشته براي درمان انواع قوي آنفلوآنزا توليد شده اند، توانايي خوبي براي كمك به مبتلايان به آنفلوآنزاي خوكي دارند. در حقيقت همه گيري جهاني بيماري هايي مانند آنفلوآنزاي مرغي و سارس در سال هاي گذشته آمادگي مراجع درماني را براي مقابله با همه گيري هاي جديد افزايش داده است.

 اين در حالي است كه برخي از پزشكان معتقدند كه استفاده زياد از داروهاي ضد ويروسي مي‌تواند ميكروبها را به اين داروها مقاوم كند.

مقامات سازمان جهاني بهداشت در اين زمينه گفته اند كه ۴ تا ۶ ماه طول مي كشد تا اولين واكسن براي مبارزه با اين ويروس عرضه شود.

دكتر ريچارد بسر، جانشين مدير مراكز كنترل و پيشگيري از بيماري ها در جلسه توجيهي كاخ سفيد در 26 آوريل گفت: "هرگاه ما شاهد ظهور يك گونه تازه آنفولانزا هستيم، كار خود را در صورت نياز با توليد يك واكسن شروع مي كنيم. ما ذخيره هايي از دانه ها ايجاد كرده ايم، ويروس را شناسايي كرده ايم  و گفتگوها در حال انجام هستند، پس به اين ترتيب اگر تصميم گرفته شود كه بايد واكسني توليد  شود، ما مي توانيم براي دستيابي به اين هدف سريعاً اقدام كنيم."

9- وضعيت كودكان

بيماري آنفلوانزاي خوكي در ميان تمامي سنين شايع است. به علت ضعيف بودن سيستم ايمني بدن كودكان و برخي از بيماران داراي سابقه بيماري هاي حاد، ميزان خطرناك بودن هر نوع ببيماري در اين دسته از افراد بسيار بيشتر پيش بيني مي شود.

 البته لازم به ذكر است كه هيچ گونه شواهدي مبني بر اينكه آنفلوانزاي خوكي در كودكان كشنده تر از ساير سنين باشد، وجود ندارد اما طبق گزارش سازمان بهداشت جهاني ميزان شيوع اين بيماري طبق آمار كشورهاي كانادا، شيلي،ژاپن،انگليس و آمريكا در ميان افراد نوجوان بين 12 تا 17 سال بسيار بيشتر است.

مراقبت هايي از قبيل مراجعه سريع به پزشك در صورت مشاهده اولين علائم آنفوانزاي خوكي و بالا رفتن دماي بدن كودكان به بالاتر از 38 درجه سانتيگراد براي آنها اكيدا توصيه شده تا ميزان ريسك اين بيماري براي اين سنين پايين بيايد.

همچنين اگر كودكي به آنفلوانزا مبتلا شد بايد در منزل بماند و مراقبتهايي همانند برخورد با ساير آنفلوانزاها با وي صورت گيرد. بايد مقدار زيادي مايعات بنوشند و در استراحت كامل به سر ببرند. با دستور پزشك داروهايي نيز بايد مصرف كنند. البته مصرف آنتي ويروس براي كودكان تنها در صورتي موثر خواهد بود كه فقط 48 ساعت از شروع علايم اوليه بيماري گذشته باشد. از آنجايي كه آنتي ويروسها داراي عوارض جانبي نيز هستند فقط در صورت تجويز پزشك بايد به كودكان داده شود.

10-  مبتلايان در جهان

 بيماري آنفلوانزاي خوكي طي مدت بسيار كوتاهي و فقط در فاصله چند ماه تمام قاره ها را به تسخير خود در آورد. مرجع رسمي اعلام آمار مبتلايان و مرگ و ميرهاي آنفلوانزاي خوكي سازمان بهداشت جهاني است كه به طور مرتب آمارها و گزارشات خود را روزآمد مي كند. با دقت نمي توان گفت كه ميزان مرگ و مير و مبتلايان به اين بيماري چقدر است زيرا هر دقيقه دامنه آن گسترش مي يابد.

در حال حاضر بعد از مكزيكو سيتي‌ ملبورن به  “پايتخت آنفلوآنزاي خوكي جهان”  بدل شده است.

 روزنامه “استرالين” نوشت بيماري آنفلوآنزاي خوكي در طول سه هفته گذشته در اين منطقه هزار برابر افزايش يافته است، بيش از همه مدارس در منطقه ملبورن را مبتلا كرده است و منطقه ويكتوريا را به بدترين نقطه جهان از لحاظ ابتلا به بيماري به ازاي سرانه جمعيت بدل كرده است.
شايان ذكر است اين آمارها مربوط به روزهاي پيش است و تعداد آن تقريبا هر ثانيه افزايش پيدا مي كند. معاون دبيركل سازمان بهداشت جهاني اعلام كرد در صورت شيوع بيماري آنفلونزاي خوكي يك سوم جمعيت جهان به اين بيماري مبتلا مي شوند.
 پزشكان معتقدند كه با در نظر گرفتن شيوع بيماري هاي ديگر در گذشته به طور منطقي مي توان اينگونه نتيجه گيري كرد كه در صورت شيوع اين بيماري يك سوم مردم جهان مبتلا خواهند شد. در اين شرايط حتي اگر بيماري بسيار شديد هم نباشد تعداد زيادي از افراد به آن مبتلا مي شوند و حتي آمار مرگ و مير نيز بسيار بالا مي رود.

 شيوع گونه تازه آنفولانزا كه در 22 مارس در منطقه شمال مركزي مكزيك آغاز شد و تا اين تاريخ در سراسر جهان گسترش يافته است، سازمان بهداشت جهاني  را وادار كرد تا اين رويداد را يك وضعيت اضطراري براي بهداشت عمومي در سطح جهاني اعلام كند.
تا كنون مرگ بيش از هزار مبتلا به اين بماري منتشر شده است.

    
11- شيوع و مبتلايان در ايران به همراه آمار مرگ و مير

 نخستين مورد ابتلا به آنفلونزاي خوكي در ايران، در اواخر خردادماه تأييد شد. بيمار نوجواني بود ايراني‌تبار و مقيم آمريكا كه اواخر خردادماه به همراه خانواده‌اش وارد تهران شد. او به هنگام ورود به كشور مورد معاينه و آزمايش قرار گرفت. پس از انجام آزمايش آلودگي اين نوجوان ۱۶ ساله به ويروس H1N1 قطعي و پس از آن درمان آغاز شد.

اما فقط چند هفته بعد وزير بهداشت و درمان از 23 نفر مبتلا به آنفلوانزاي خوكي در ايران خبر داد ولي هنوز هيچ آماري در مورد مرگ بر اثر اين بيماري در كشور گزارش نشده است. تا پايان هفته گذشته ، تعداد61 مبتلا به اين بيماري شناسايي شده اند.
بنابر گفته مقامات بهداشتي در ايران تمام مبتلايان به اين بيماري غير از يك نفر همگي سابقه سفر به خارج از كشور داشته اند و اين بيماري را با خود به ايران آورده اند.

 در اين زمينه دكتر گويا درسمينار آنفلوآنزاي خوكي كه در انستيتو پاستور ايران برگزار شد، با اشاره به ورود آنفلوانزاي خوكي به فاز 6 پاندمي افزود: طبق برآوردها طي دو سال، احتمالا حدود 10 ميليون و 500 هزار نفر تا 24 ميليون در كشورمان به اين نوع آنفلوآنزا مبتلا مي شوند كه از اين تعداد 525 هزار تا يك ميليون و 225 هزار نفر نياز به بستري دارند و برآورد مي‌شود حدود 105 هزار تا 245 هزار نفر جان خود را از دست بدهند.

آنفلوآنزاي خوكي از حوالي نوروز در قاره آمريكاي شمالي و مركزي و سپس به تدريج در ديگر نقاط جهان گسترش يافت و در حال حاضر در فاز 6 پاندمي اين آنفلوآنزا به سر مي‌بريم.

 پاييز امسال از لحاظ آنفلوآنزاي خوكي بسيار هولناك خواهد بود و احتمال دارد در آينده با افزايش تعداد بيماران مبتلا به اين نوع آنفلوآنزا در كشور مواجه شويم. اين امر گريز ناپذير است به طوري كه سرعت گسترش جغرافيايي اين بيماري چهار برابر پاندمي سال 1917 برآورد مي شود.

 قدرت انتقال آنفلوآنزاي خوكي 2 تا 3 برابر آنفلوآنزاي فصلي است. رييس مركز مديريت بيماريهاي واگيردار وزارت بهداشت مي گويد: دليلي ندارد براي وقوع پاندمي منتظر زمستان باشيم. در مجموع ديرترين زمان بروز پاندمي در پاييز خواهد بود اما در زمان پاندمي اين بيماري حدود 98 درصد افراد بيمار خدمات بهداشتي درماني را از خارج از بيمارستان‌ها دريافت خواهند كرد و پيش بيني مي‌شود حدود 5 درصد مبتلايان نياز به بستري داشته باشند. همچنين حدود يك تا دو درصد كل افراد مبتلا فوت خواهند كرد و اين در حالي است كه اين عدد بسته به شدت بيماري و ارائه خدمات متغير خواهد بود.

  رييس مركز مديريت بيماري‌هاي واگيردار وزارت بهداشت، شايع‌ترين عارضه آنفلوآنزاي خوكي را ذات الريه عنوان كرد و گفت: به اين منظور موارد ذات الريه را در تمام بيمارستان‌هاي كشور بررسي مي‌كنيم. از طرف ديگر مواردي كه به علت آنفلوآنزاي خوكي جان خود را از دست داده‌اند بيشتر با تابلوي نارسايي شديد تنفسي و نارسايي كليوي و شوك جان خود را از دست داده‌اند. همچنين اكثريت موارد شديد اين بيماري در گروه‌هاي خاص از جمله افراد داراي بيماريهاي زمينه‌اي بوده است.

 دكتر گويا با بيان اينكه پاندمي موج‌هاي مختلفي دارد و حداقل دو سال گرفتار خواهيم بود، ادامه داد: طي دو سال بروز پاندمي، موج‌هاي مختلف آن بروز مي‌كند و هرموج 6 تا 8 هفته طول مي‌كشد و سپس فروكش مي‌كند.

 شدت هر كدام از اين موج‌ها متغير است اما انتظار مي‌رود شدت بيماري و همچنين تعداد مبتلايان در سال اول پاندمي بيشتر از سال دوم باشد. وي با بيان اينكه در فاز شش پاندمي جهاني آنفلوآنزاي خوكي انتقال پايدار انسان به انسان، مداوم و افزايشي است، ادامه داد: در اين فاز عمليات مهار ديگر بي‌فايده است. در اين فاز اقدامات موثر توسط نظام سلامت همه كشورها، كاهش موارد ابتلا، كاهش موارد شديد، كاهش موارد بستري، كاهش موارد نياز به خدمات ويژه و در نهايت كاهش مرگ و مير است چرا كه مهار در زماني موثر است كه بيماري كانون مشخصي داشته باشد.

      دكتر گويا با بيان اينكه داروي ضد ويروسي كافي براي آنفلوآنزاي خوكي در اختيار داريم، گفت: تاكنون واكسني كه مجوز گرفته باشد، براي اين ويروس تهيه نشده است. از طرف ديگر سازمان بهداشت جهاني معتقد است كه اين ويروس در شرايط فعلي نيازي به واكسيناسيون در سطح وسيع ندارد اما شايد لازم باشد براي گروه‌هاي خاصي از مردم و همچنين پرسنل بهداشتي درماني پيش‌بيني‌هاي لازم صورت گيرد.

12- اقدامات ملي و بين المللي براي مقابله با آنفلوانزاي خوكي

كشورها و سازمانهاي ملي و بين المللي به ويژه در زمينه بهداشت در ماههاي اخير و پس از شيوع بيماري آنفلوانزاي خوكي تلاشهاي بسيار زيادي براي مقابله با اين بيماري به صورت پيشگيري افراد سالم و درمان افراد مبتلا به اين بيماري انجام داده اند.
 در برخي از كشورها مدارس، موزه ها و كتابخانه ها بسته شده اند و به مردم توصيه شده است با يكديگر دست ندهند و ظروف خود را مشتركا استفاده نكنند.
در برخي ديگر از كشورها كليه رويدادهاي سفر نيز معلق شده است. اقدامات قرنطينه داوطلبانه نيز در نقاطي از دنيا صورت گرفته است.
 
در همين راستا سازمان بهداشت جهاني  نيز به عنوان مهمترين سازمان بين المللي در زمينه بهداشت و سلامت تدابيري انديشيده است.
 اعلام به موقع هشدارها در مورد همه گيري اين بيماري از وظايف اين سازمان است. كارشناسان و دانشمنداني كه
ماه ژوئن  در وين گردهم آمدند، تصميم گرفتند كه آنفلوآنزاي خوكي را پاندمي يا بيماري مسري جهاني بخوانند.

سازمان بهداشت جهاني براي اولين بار در چهل سال اخير بيماري آنفلوآنزا را به عنوان پاندمي معرفي كرده و زنگ خطر همگير شدن اين بيماري را به صدا درآورده است. آنفلوانزا با شروع فصل سرما فراگيرتر مي‌شود. اين اقدامات مي تواند دولت ها را با هدف محدود كردن گسترش آنفلوانزاي خوكي، به اعمال محدوديت هايي در زمينه تجارت، سفر و ساير زمينه ها رهنمون سازد.

   
13- اقدامات ايران براي مقابله با آنفلوانزاي خوكي

 علاوه بر برگزاري سمينارهاي مختلف براي بررسي جنبه هاي خطرناك اين بيماري در داخل كشور، شركت در جلسه اضطراري وزيران بهداشت كشورهاي مديترانه شرقي با هدف تصميم‌گيري درباره برگزاري حج عمره و تمتع در قاهره يكي ديگر از اقدامات ايران در اين زمينه است.

در حال حاضر پنج شركت از كشورهاي فرانسه، انگلستان، آمريكا، سوئيس و آلمان در زمينه توليد اين واكسن فعاليت مي‌كنند و از اين بين، سه شركت با ادعاي دست‌يابي به فن‌آوري توليد آن و كسب مجوز اوليه از سازمان بهداشت جهاني در حال مذاكره براي ثبت در كشورها هستند اما هنوز از ميزان اثربخشي و عوارض كاهش اين واكسن‌ها اطلاع دقيقي در دست نيست.

 با وجود دانش فني توليد واكسن آنفلوانزاي نوع آ در كشور، تنها مشكل موجود در اين راه را عدم دسترسي به مقادير كافي است. طرح توليد اين واكسن در ايران به صورت پروژه‌اي مشترك و ملي با سازمان بهداشت جهاني ادامه دارد كه در حال حاضر در مرحله مذاكره براي اين پروژه مشترك هستند و پس از قدري پيشرفت در زمينه‌ توليد واكسن آنفلوانزاي فصلي، مي‌توان در خصوص آنفلوانزاي نوع آ (H1N1) هم قدم‌هاي خوبي برداشت.

 دكتر لنكراني وزير بهداشت ايران با اشاره به وجود مقادير كافي داروي مورد نياز آنفلوانزاي نوع آ (H1N1) اسلتاميوير(تاميفلو) در كشور گفت: برخي از كشورها از اين داروها براي پيشگيري از اين بيماري استفاده كرده‌اند و هم‌اكنون با بحران مقاومت به دارو مواجه شده‌اند، از اين رو تاكيد ما بر مصرف دارو تحت پروتكل درماني است، البته داروي رده سومي به نام (رلنزا) هم به مقادير مورد نياز سفارش داده‌ شده است.

 وي، با بيان اين كه ايران از معدود كشورهايي است كه ماده اوليه داروي موثر بر آنفلوآنزاي نوع آ را در داخل توليد مي‌كند، گفت: هزينه تمام شده اين دارو يك سوم نوع وارداتي آن است. البته اقدامات ديگري از قبيل آماده‌سازي سيستم بهداشتي - درماني تخت‌هاي مراقبت ويژه و اتاق‌هاي ايزوله نيز براي بيماران احتمالي آنفلوآنزاي نوع آ در كشور در نظر گرفته شده است.